پرسش: در خصوص حدود ازدواج موقت بدون اطلاع والدین فرموده اید که «در ازدواج موقت مادون روابط جنسی اطلاع والدین واجب نیست» و مرادتان از رابطه جنسی را «مجامعت و مقدمات آن از قبیل لمس، بوسه و در آغوش گرفتن» اعلام کرده اید.
الف: آیا اگر طرفینی که بدون اطلاع والدین ازدواج موقت کرده اند، رابطه جنسی (دخول) نداشته باشند اما یکدیگر را لمس کنند، ببوسند و درآغوش بگیرند مرتکب گناه می شوند یا صرفا احتیاطی را رعایت نکرده اند؟
ب: ممکن است مستندات شرعی خود را در رابطه با این محدودیت ارائه بفرمایید؟
پاسخ:
الف. تصریح کرده ام که اطلاع به یکی از والدین حکمی مستقل و احتیاطی است. زیرپاگذاشتن احکام شرعی (اعم از فتوا به حرمت یا وجوب و احتیاط واجب در فعل یا ترک) گناه است.
ب. در ازدواج باکره‌ی رشیده دیگر فقها به احتیاط واجب اذن پدر را شرط صحت ازدواج (اعم از دائم و موقت) دانسته اند. مستند ایشان روایات معتبره‌ی متعددی است که اذن پدر دختر باکره‌ی رشیده را فی الجمله شرط صحت ازدواج می دانند.
این «احتیاط واجب» در محل خود و صحیح است، اما در متعلق آن نظر من با دیگر فقها تفاوتهایی به شرح ذیل دارد:
اولا به جای «اذن» پدر دختر «اطلاع» به یکی از والدین هر یک از دختر و پسر را شرط می دانم
ثانیا به جای شرطیت اذن «پدر» اطلاع به «یکی از والدین» هر یک از دختر و پسر را لازم می دانم.
ثالثا به جای «باکره‌ی رشیده» «نخستین ازدواج دختر و پسر هر دو» را موضوع حکم قرار داده ام.
رابعا به جای «عقد ازدواج» «برقراری روابط جنسی و مقدمات آن» یعنی نفس عمل ازدواج را محور حکم قرار داده ام.
دلیل موارد فوق:
یک. اطلاع به یکی از والدین برای جلوگیری از مفسده نوعا کافی است. شرطیت اذن اراده‌ی مستقل دختر را در تعیین شریک زندگی خود نادیده گرفتن است.
دو. پدر و مادر در این امر از حقوق مساوی برخوردارند، اگر دلسوزی مادر بیشتر نباشد.
سه. دلیل احتیاط مشهور احساساتی دانستن دختر در نخستین ازدواج است. این نکته عینا در مورد پسر نیز جاری است. حقوق مساوی زن و مرد اقتضایش جز این نیست.
چهار. نفس نخستین عقد ازدواج موقت بین دختر و پسری بدون اطلاع یکی از والدین هر یک باعث مفسده‌ی نوعیه نیست، روابط جنسی پنهانی و مقدمات آن است که نوعا محل مفسده می شود.
چهار دلیل فوق در نهایت به دو دلیل ختم می شود:
یک. تساوی حقوق زن و مرد، شامل حقوق مساوی مادر و پدر در امر ازدواج فرزندانشان و حقوق مساوی دختر و پسر در امر ازدواج خودشان که در مقاله‌ی بازشناسی حقوق زن در اسلام از عدالت استحقاقی به عدالت مساواتی به تفصیل درباره‌ی ادله ‌ی عقلی و نقلی آن بحث کرده ام.
دو. ارتباط پنهانی و غیر متعارف دختر و پسر مایه‌ی فساد و امری ناپسند است. متخذات اخدان (۲۵ نساء) و متخذی اخدان (۵ مائده) نهی از روابط پنهانی دختر و پسر یا زن و مرد بدور از چشم خانواده و در محیطهای خصوصی و دربسته است. با اطلاع حداقل یکی از والدین هر یک از دختر و پسر مفسده‌ی فوق رفع می شود. این دلیل نقلی که موید به دلیل عقلی است در حدی از قوت است که نادیده گرفتن آن به مفسده‌ی نوعیه‌ی حتمیه منجر می شود.

۲۵ شهریور ۱۳۹۲

Mohsen Kadivar