آرشیو تگ ها: روزه

احکام زکات فطره، نماز عید فطر، قضا و کفاره روزه

زکات فطره توسط نان آور خانواده – به شرطی که فقیر نباشد یعنی مخارج سالیانه خود و افراد تحت تکفلش را ولو بالقوه داشته باشد – به تعداد تمام افراد تحت تکفل مطلقا اعم از اعضای خانواده و غیر آنها حتی کودک شیرخوار پرداخت می شود. دین و مذهب افراد تحت تکفل شرط نیست. فطریه تمام آنها با هر دین و مذهبی بر فرد نان آور واجب است. مراد از نان‌خور بودن (عیلولة) پرداخت مخارج سالانه است، نه در شب عید فطر مهمان کسی بودن! در دوران ما زکات فطره را به هر مستحقی می توان داد از جمله فقرای بنی هاشم. زکات فطره از قوت غالب یاغذای متعارف یا قیمت آنها پرداخت می شود. اگر غذای مکلف از قوت غالب یا غذای متعارف متوسط مردم گران تر است، احوط آن است که در فطریه به قوت غالب یا غذای متعارف متوسط مردم اکتفا نکرده متناسب با غذای خود فطریه را محاسبه کند. مقدار زکات فطره به ازای هر یک از افراد تحت تکفل سه کیلوگرم است. مصرف زکات فطره مصرف زکات مال است. مکلف مجاز است شخصا زکات فطره را به مصارف زیر برساند: رفع حوائج فقرا و مستمندان، ادای دین بدهکاران، آزاد کردن زندانیان، ادای مخارج در راه ماندگان، تألیف قلوب، امور خیریه و به طور کلی امور فی سبیل‌الله (از قبیل تعلیم و تربیت و تبلیغ دین). رعایت آبروی مستحقین در زمان پرداخت فطریه الزامی است. لزومی ندارد دریافت کننده بداند زکات و فطریه دریافت می کند.
نماز عید فطر و عید قربان همانند نماز جمعه واجب است و از این حیث تفاوتی بین زمان حضور یا غیبت ائمه نیست. در وجوب این دو نماز تفاوتی بین زن و مرد نیست.
کسانی که روزه قضا بر گردنشان است، بعد از رفع عذر، به احتیاط مؤکد باید تا قبل از فرارسیدن ماه رمضان بعدی روزه های قضای خود را بگیرند، اما به تاخیر انداختن آن به بعد از رمضان بعدی حرام نیست. البته اگر عمدا روزه قضا را بدون عذر شرعی به تاخیر انداخته علاوه بر قضا باید کفاره تاخیر هم بپردازد. اگر روزه قضا بعد از رفع عذر تا رمضان سال بعد انجام نشده باشد، در صورت دشواری روزه، کفاره می دهد؛ هرچند در غیر بیماری احتیاط در قضای روزه های فوت شده است.

برخی احکام روزه

امکان رؤیت هلال ماه رمضان بر اساس محاسبات معتبر علمی در یکی از مناطق کره‌ی زمین با چشم غیرمسلح، و بنا بر احتیاط رؤیت هلال ماه با چشم غیرمسلح در محل سکونت یا در مناطقی از کره‌‌ی زمین که حداقل حدود یک ساعت شب مشترک با محل سکونت دارند برای احراز ماه جدید کافی است، هرچند رؤیت هلال ماه با چشم غیرمسلح در هر نقطه‌ی کره زمین برای همه‌ی مناطق خالی از قوت نیست. زمان اذان مغرب، نماز مغرب و افطار «غروب آفتاب» است. تحمل گرسنگی و تشنگی جزء لاینفک فلسفه‌ی روزه است (آزمایش، صبر و چشیدن حالات مستمندان). کسی که به دلیل بیماری به تجویز پزشک می‌باید در طول روز چندین نوبت آب یا دیگر مایعات بنوشد، مجاز به گرفتن روزه نیست. نوشیدن آب در زمان روزه به شرط حرج و مشقت شدید به لحاظ تکلیفی جایز و به لحاظ وضعی روزه باطل و در نتیجه قضا لازم است. از شرائط صحت نماز و روزه طهارت است، لذا جنابت در آقایان و بانوان و عادت ماهانه در بانوان مانع صحت این دو عبادت است. معنای عدم طهارت پلید بودن نیست. شنا برای روزه دار اشکالی ندارد. اما باید مواظبت کند تمام سرش زیر آب نرود. فرو بردن عمدی تمام سر زیر آب به احتیاط واجب روزه را باطل می کند. احتیاط وجوبی عدم جواز روزه‌ی ماه رمضان در سفر اداءاٌ و قضاءاٌ است. حداقل مسافت برای تحقق سفر شرعی مطابق روایات طی مسافتی است که در یک روز (حدود ده ساعت) رفت و برگشت طی می‌شده است. این مسافت با چارپا شش فرسخ (۴۸کیلومتر) بوده است. امروز ما چارپا سفر نمی‌کنیم تا به مسافت آن عمل کنیم! ملاک حداقل ده ساعت رفت و برگشت است.

روزه‎داری در روزهای بلند

از اهل تسنن، شیخ محمد عبده، نخستین مفتی سرزمین مصر، شیخ محمود شلتوت، شیخ جاد‌الحق علی جاد‌الحق از شیوخ اسبق الازهر، شیخ نصر فرید واصل، مفتی اسبق مصر، علامه مصطفی زرقا از سوریه، و از اهل تشیع، آیت الله ناصر مکارم شیرازی و آیت الله سید صادق حسینی شیرازی از مراجع برجسته تقلید شیعه و محسن کدیور، مجتهد و فقیه اصلاح طلب، از آن جمله هستند. مبنای استدلال آنها، در کنار استنباط احکام از دیگر آیات قرآن و احادیث پیامبر و اصل فقهی استحسان، واقعیت‌های جغرافیایی جهان امروز است. بر اساس این دیدگاه، قرآن در آیه بالا ساکنان سرزمین‌های دارای شرایط اقلیمی مشابه را خطاب قرار داده است، نه مناطق دارای شرایط خاص اقلیمی.

روزه در مناطق بالای مدار ۴۳ درجه

اجتهاد در مبانی و اصول تمام ابواب فقهی اعم از عبادات و معاملات را دربرمی‌گیرد و اختصاصی به معاملات ندارد. احکام عبادات نیز همانند معاملات مقید به شرائط زمان و مکان نزول است و هرگونه تعمیم حکم به دیگر ازمنه و امکنه نیازمند دلیل است. اوقات نماز و روزه در کتاب و سنت مطابق شرائط اقلیمی مناطق استوایی و مشابه آن (زیر مدار ۴۳ درجه) است و قابل تعمیم به حدود ۳۰٪ مناطق مسکونی کره‌ی زمین نیست، والا به حرج و مشقت نوعی روزه‌داران می‌انجامد. در مناطقی از نیم‌کره‌ی شمالی بین مدار ۴۳ تا ۶۶ درجه که طول روز در اردیبهشت تا مرداد ماه هجده ساعت یا بیشتر است یعنی تمام کشورهای اروپایی (به استثنای اسپانیا، پرتقال، یونان و جنوب ایتالیا)، کانادا، شمال آمریکا، روسیه، مغولستان، قزاقستان، شمال ازبکستان و شمال چین، روزه‌داران در ماه رمضان به میزان ساعات روز مکه (یا هر شهر دیگری در مناطق معتدل) امساک کرده و سپس افطار می‌نمایند، ولو به افق محلی شروع یا پایان روزه یا هر دو منطبق بر طلوع فجر و غروب آفتاب نباشد. در مناطق فوق در ایام یادشده زمان شروع یا پایان روزه در طول روز به شرط رعایت طول آن و ممتد بودنش تخییری است.

حسنین (ع) و روزه‌ی روز عرفه

بر اساس دو روایت معتبر در التهذیب، الاستبصار و من لایحضره الفقیه حسن بن علی (ع) در روز عرفه روزه نمی‌گرفته و حسین بن علی (ع) روزه می‌گرفته است. بر اساس روایت سالم (در من لایحضره الفقیه و علل‌الشرایع) و مرفوعه‌ی مسروق (در کتاب التعازی) که اعتبار سندیشان احراز نشد دلیل این اختلاف به عنوان امامت باز می‌گردد نه به شخص امام. امام روزه نگرفته تا این روزه سنت نشود. لذا حسین بن علی (ع) در دوران امامت برادرش روزه‌دار بوده و در دوران امامت خودش روزه نگرفته است.

زیبائی‌های روزه و شب‌های قدر

ماه رمضان سه بُعد دارد: ۱. ماه روزه، ۲. ماه نزول قرآن، ۳. ماهی که شب قدر در آن است. قرآن کریم دو نزول داشته است. نزول اول: انزال دفعی که از آن به ام الکتاب، لوح محفوظ و کتاب مکنون تعبیر شده و حقیقت قرآن یکباره در شب مبارک قدر در ماه رمضان نازل شده است (مقام ‌إحکام). ما از این نزول جز آنچه خدا خود در کتابش معرفی کرده است چیزی نمی دانیم. نزول دوم: تنزیل تدریجی که قرآن در طی بیست و سه سال بر قلب محمد بن عبدالله (ص) نازل شده است (مقام تفصیل و تفریق). شب قدر شب تقدیر الهی سالانه است از زندگی و مرگ و سعادت و شقاوت و خیر و شر و رزق و غیر آن.
اسلام زیباست، خدایش، پیامبرش، قرآنش، اولیائش، اخلاقش، عبادات و مناسکش، احکامش. اما امروز برخی امور این چهره‌ی زیبا را زشت کرده است. اگر زشتی هست از دو ناحیه است: از فهم ناقص یا از عمل ناصواب ما.

عدم تبعیت قضا از ادا!

«تبعیت قضا از اداء» نزد فقهاء امامیه محل اشکال جدی است. دلیل آن «وحدت مطلوب» در امر به عبادات است، بنابراین فوت عبادت در وقت مقرر نیاز به امر جدید دارد، به عبارت دیگر قضای عبادت به دلیل امری مجزای از امر به اداست. در مورد بانوان حیض و نفاس «مانع صحت» نماز و روزه است، یعنی «شرط صحت» این عبادات خالی بودن از این دو خون است.

فنایی، اوقات شرعی و مقتضیات جهان مدرن

جرس، ۱۰ مرداد ۱۳۹۲، (نقد آراء کدیور درباره‌ی نماز و روزه در روزهای بلند) *** دکتر ابواقاسم فنائی ۱. طرح مسئله در بخش‌های پیشین این سلسله مقالات (در باب تعیین اوقات شرعی و کیفیّت روزه‌داری در روزهای بلند) مناطق جغرافیایی …

راز عدم جواز نماز و روزه‌ی بانوان در زمان عادت ماهانه

نماز و روزه‌ی زن در زمان عادت ماهانه ساقط است. نماز در این ایام قضا ندارد، اما قضای روزه واجب است. مستند مسئله روایات معتبری است که شیعه و سنی نقل کرده اند و ریشه‌ی همگی به دستور صریح پیامبر (ص) باز می گردد. عبادات توقیفی و تعبدی است، به این معنی که متوقف بر فرمان شارع و مقید به حدود و شرائطی است که در فرمان شارع آمده است و نوعا بر ما پوشیده است. فلسفه هایی که ما به نظرمان می رسد قابل استناد اطمینانی به شارع نیست. آنچه را مطمئنا می توانیم بگوئیم این است که شارع بانوان را در زمان عادت ماهانه از نماز و روزه معاف کرده است. اما ایشان در این ایام می توانند با تلاوت قرآن، مناجات، دعا، انفاق و هر عمل خیر دیگری خدا را عبادت کنند.