آرشیو تگ ها: سرقت علمی

تازه های آقا علی پژوهی

چکیده: نوزده سال بعد از انتشار مجموعه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرس طهرانی با تصحیح و تحقیق کدیور کتابی با این مشخصات منتشر شده است: «مجموعه آثار آقا علی مدرس زنوزی (حکیم طهران)، کمیته احیاء و تصحیح مجمع عالی حکمت اسلامی، قم، انتشارات حکمت اسلامی، ۱۳۹۷» این مقاله مقایسه تطبیقی این دو مجموعه است. از سی و هفت اثر شناخته شده آقا علی، شانزده اثر در مجموعه مصنفات (٪۴۷)، و شش اثر در مجموعه آثار (٪۱۶) کشف شده است. مهمترین امتیاز مجموعه آثار، ۱۳۴۳ تعلیقه جدید بر اسفار ملاصدرا، یعنی افزایش حدود ٪۴۴ تعلیقات است و کشف اینکه وی متولد تهران بوده است. اگرچه کلیه اضافات مجموعه آثار مرهون نسخ خطی منتشره بعد از انتشار مجموعه مصنفات است، اما مراجعه به هریک از این دو مجموعه محقق را از مراجعه به دیگری بی نیاز نمی کند. مجموعه مصنفات و مجموعه آثار از سه حیث عموم و خصوص من وجه هستند: ۱) از حیث آثار اختصاصی در هر یک که در دیگری نیست: پنج اثر جدید در مجموعه آثار، چهار اثری که در مجموعه مصنفات هست اما در مجموعه آثار نیامده، و نیز تعلیقات اسفار. ۲) از حیث نسخ خطی: دوازده نسخه خطی اختصاصی مجموعه مصنفات است که در دسترس مصححان مجموعه آثار نبوده، و بیست و دو نسخه خطی جدید متعلق به مجموعه آثار. ۳) از حیث تصحیح و تحقیق: تصحیح مجموعه آثار علی القاعده باید کم خطا تر از مجموعه مصنفات باشد، اما تحقیق و مقدمه تحلیلی مجموعه مصنفات قوی تر از مجموعه آثار متاخر است. مجموعه آثار توسط هفده مصحح و ظاهرا یک کمیته ده نفری احیاء و تصحیح با ردیف بودجه سالیانه چند میلیارد تومانی تدوین و منتشر شده است. مجموعه مصنفات با هزینه شخصی یک نفره تدوین و منتشر شده، در حالی که تدوین جلد سوم آن علی الاغلب در زندان اوین صورت گرفته است! در سراسر پنج جلد مجموعه آثار «حتی یک بار» نام محسن کدیور ذکر نشده است! از کتاب او که یقینا در زمان تدوین مجموعه آثار مبنای تصحیح و تحقیق بوده هرگز در هیچ‌یک از «کتابنامه های این پنج جلد» یاد نشده است. حتی در تعلیقات اسفار که تنها منبع بیش از یک دوم این تعلیقات بوده است! کمیته محترم احیا و تصحیح آثار آقا علی در سه جلد مجموعه مصنفات «حتی یک امتیاز و نکته مثبت» نیافته تا از آن ذکر خیر کنند، گویی الفضل لیس لمن تقدم! در حالی که مجموعه آثار ۱۳۹۷ در بیست و پنج اثر آقا علی بر سر سفره مجموعه مصنفات ۱۳۷۸ نشسته و نمک خورده، و نمکدان شکسته است. مجموعه آثار کار مجمع عالی حکمت اسلامی نقض عمیق اخلاق علمی، زیرپاگذشتن حقوق معنوی، نادیده گرفتن عمدی کار قبلی و در مواردی شائبه سرقت علمی است.

اخلاق علمی به سبک جمهوری اسلامی

کسی که کار علمی می‌کند یکی از بالاترین لذاتش ارجاع به آثار اوست، آن هم در رساله‌ی دکتری یا مقاله‌ی علمی پژوهشی یا کلاس درس حوزه‌ی علمیه. این‌که کسی به هر دلیلی رأی دیگری را به‌نام خود جا بزند شرعا و اخلاقا و قانونا مردود است. اگر در مقاله، رساله یا کتاب خود آراء دیگری را به منبع اصلی ارجاع ندهد و به دلیل عدم ارجاع، آراء صاحب مقاله، رساله یا کتاب قلمداد شود مصداق سرقت علمی (plagiarism) است. این‌که نویسنده اجازه بدهد یا ندهد سرقت علمی منتفی نمی‌شود. اینها مرزهای اخلاق عملی است. راستی چرا برخی هم‌وطنان و هم‌دینان دانشگاهی ما موازین اخلاقی را به‌این راحتی نقض می‌کنند؟ یکی از عوارض منفی استبداد و دیکتاتوری رخت بربستن موازین اخلاقی از جامعه است. استبداد مروج سرقت است، سرقت و اختلاس منحصر به امور مادی نمی‌شود، اختلاس معنوی و سرقت‌های علمی تلخ‌تر است. با کلاه شرعی قبح اخلاقی و تخلف قانونی رفع نمی‌شود. با صراحت اعلام می‌کنم نقل آراء این‌جانب تنها با ذکر مأخذ آزاد است. نقل رأی با حذف نام قائل و مأخذ اخلاقا، قانونا و شرعا مردود است، و از مصادیق بارز سرقت علمی می‌باشد.