راههای تقویت فرهنگ گفتوگو و مدارا
پادکست رشد، کابل، افغانستان
از سوی مرکز فرهنگی سعادت که رسانهای به نام جواهر در کابل افغانستان دارند از من دعوت کردند که دربرنامههای پادکست رشد صحبت کنم. پذیرفتم. اهالی افغانستان همسایه، همزبان و همدین ما هستند. حوالی درگذشت آقای محمد اسحاق فیاض بود. پیشنهاد کردم که درباره «زن در اسلام از دو دیدگاه» گفتوگو کنیم، دیدگاه آقای فیاض در کتاب «جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام» که برای افغانستان دیدگاهی کاملا مترقی است، و دیدگاه رسمی طالبان که در فصل حقوق زنان این کتاب تشریح شده است: الامارة الاسلامیة ونظامها. کتاب با این مشخصات به فارسی ترجمه شده است: امارت اسلامی افغانستان، عبدالحکیم حقانی (رئیس دادگاه عالی امارت اسلامی طالبان)، با مقدمه هبتالله آخندزاده [رهبر طالبان]، ترجمه صالح مصلح، ۱۴۰۱ ش. بنا داشتم قدمی در راه ارتقای حقوق زنان در افغانستان بردارم. پذیرفته نشد.
از دو موضوعی که پیشنهاد کردند راههای تقویت فرهنگ گفتوگو و مدارا را پذیرفتم. برنامه در تاریخ ۷ تیر ۱۴۰۵ (۲۸ ژوئن ۲۰۲۶) ضبط شد و یک هفته بعد پخش شد، یعنی ۱۴ تیر (۵ جولای). مجری برنامه اسدالله سعید بود. به نظر میرسد تمام گفتگوی ضبطشده پخش شده و خوشبختانه چیزی سانسور نشده است.
محورهای گفتوگو اینها بود: وقتی از فرهنگ گفتوگو و مدارا سخن میگوئیم، دقیقا از چه چیزی سخن میگوئیم؟ تفاوت میان مدار و مداهنه که در قرآن نهی شده چیست؟ چرا فرهنگ گفتوگو در بسیاری جوامع ما ضعیف است؟ موانع گفتوگو چیست؟ گفتوگو در فرهنگ اسلامی (قرآن و سنت) چه جایگاهی دارد؟ چگونه میتوان میان پایبندی به حقیقت و احترام به دیدگاه مخالف جمع کرد؟ مرز مدارا کجاست؟ آیا باید با همه دیدگاهها مدارا کرد؟ آیا نخبگان جهان اسلام خود اهل گفتوگو هستند؟ مسئولیت نخبگان در ترویج فرهنگ گفتوگو چیست؟ پیام شما برای نسل جوان افغانستان درباره گفتوگو و مدارا چیست؟
کوشیدم در حد مقدور متناسب با فرهنگ و محدودیتهای مخاطب در افغانستان طالبان سخن بگویم. شاید برای مخاطب ایرانی هم خالی از لطف نباشد. سعی کردم در کشور طالبان سید جمال الدین افغانی (اسدآبادی) را تبدیل به الگو کنم. سید جمال مبارز آزادیخواه، منتقد انواع استبداد و اهل گفتوگو بود. جالب است که این پادکست در افغانستان طالبان ضبط و پخش شده است. آیا در جمهوری اسلامی ایران امکان ضبط و پخش چنین پادکستی برای من فراهم است؟ خودتان قضاوت کنید! سخن گفتن درباره گفتوگوی نخبگان نکته تأمل برانگیز دیگر این گفتوگوست.