در سنت ایمانی بهار عبادت ماه رمضان است. نزول نخستین آیات کلام خدا بر قلب پیامبر در این ماه رخ داده است. قلبمان را غبارزدایی کرده و جانمان را آماده حضور در ضیافت سالانه خداوند میکنیم. ماه رمضان ماه آشتی با خداوند، گفتوگو با او، بهترین فرصت برای آدم شدن و پیدا کردن خودمان است. روزه از اسباب ترقی به سوی خداوند است. هر کسی به اندازه ظرفیت و همت خود روزه میگیرد: روزه عوامانه، روزه خواص، و روزه سالکان. به دلیل فاجعه کشتار جمعی دی ماه همه عزاداریم.
جمهوری اسلامی بعد از جنگ دوازده روزه حتی یک قدم در راستای مطالبات برحق مردم برنداشته و به بهانه مقابله با اسرائیل و آمریکا قصد آن ندارد که ذرهای در سیاستهای منافی مصالح ملی خود تجدید نظر کند. اصل ۲۷ قانون اساسی مبنی بر امکان برگزاری راهپیمائیهای مسالمتآمیز بدون هرگونه توجیه برای نخستین بار در تاریخ ایران بعد از انقلاب باید اجرا شود. ضعف مفرط نهادهای امنیتی نظام در شناساسی جاسوسان اسرائیل و عاملان اصلی به اغتشاشکشانیدن تظاهرات مسالمتآمیز مردم با کشتار فلهای تظاهرکنندگان جبران نمیشود.
پروفسور عبدالعزیز ساشادینا استاد تانزانیایی مطالعات اسلامی در دانشگاههای ویرجینیا و جورج میسون، از اساتید مجرب شیعه جعفری، صاحب تالیفهای متعدد، منادی اسلام رحمانی، و خطیب زبردست مجالس شیعیان غرب، در سن ۸۳ سالگی دار فانی را وداع گفت. تحقیقاتش در چند زمینه برجسته است: نسبت اسلام با دموکراسی، حقوق بشر، کثرتگرایی، و همزیستی مسالمتآمیز با ادیان ابراهیمی. ساشادینا انسانی بااخلاق، مسلمانی مؤمن، شیعهای صادق، و متفکری نوسنتی بود. چند دهه بین سنت و تجدد در فرهنگهای مختلف رفت وآمد کرد و در نهایت سنت را برگزید و آرام گرفت.
تدریسهای امسال: «فلسفه دین»، «دین و سیاست در ایران پساانقلاب»، «اسلام و مدرنیته»، «مطالعات دینی تطبیقی: مطالعه موردی یهودیت، مسیحیت و اسلام»، و «فلسفه احمد سرهندی». سخنرانیها: «شریعت، فقه و امکان/عدم امکان حقوق اسلامی»، دانشگاه ییل، «تبارشناسیِ حکم اعدام برای ارتداد و زندقه در اسلام»، دانشگاه هاروارد، «انتظار از اسلام»، دانشگاه دوک، «پروفسور نصر: بزرگداشت و تأملی دوباره»، دانشگاه جورج واشنگتن، ترجمه انگلیسی حکمت و حکومت، دانشگاه دوک. بهدعوت دفتر ریاست جمهور در تاریخ ۳ مهر ۱۴۰۴ در نیویورک بهمدت بیش از یک ساعت با دکتر مسعود پزشکیان ملاقات کردم.
جمهوری اسلامی که روزگاری از دل یک انقلاب مردمی زاده شد، در دوران طولانی زمامداری خامنهای به یک رژیم اقتدارگرا تبدیل شده است؛ دورانی که با سرکوب، افول اقتصادی و نارضایتی عمومی همراه بوده است. بیش از ۸۵٪ ایرانیان با سیاستهای کنونی مخالفاند و خواستار برگزاری همهپرسی درباره آینده نظام هستند. با وجود مخالفت با تجاوز خارجی، بهویژه از سوی اسرائیل و آمریکا، ایرانیان تغییر رژیم از طریق نیروی خارجی را نمیپذیرند. حمله اخیر اسرائیل به ایران، همراه با جنایات بیشمار در غزه، شکست لیبرال دمکوکراسی غرب را برجستهتر میکند.
مشکل مضاعف جمهوری اسلامی این است که استبداد باستانی ایرانی لباس دین و مذهب پوشیده، و نادیده گرفتن آرای مردم، اراده عمومی و منافع ملی را توجیه دینی میکند. برخی اصول «اصلاحات ساختاری» عبارت است از: حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران، اولویت منافع ملی بر هر چیزی بدون استثنا، محکومیت وابستگی به اجانب، حذف اصل ولایت مطلقه فقیه و کلیه توابع آن از قانون اساسی ایران، به رسمیت شناختن حق حاکمیت ملی بدون هیچ محدودیت و قید و شرطی، جدایی نهاد دین از دولت، عرفی بودن قانون، برگزاری همهپرسی.
این جنگ مغایر با شعار کلیدی «آمریکا اول» است و در عمل ورود به مرحله «اسرائیل اول» است. تغییر رژیم از طریق کودتا یا حمله نظامی از سوی آمریکا در هیچ کشوری هرگز به دموکراسی نینجامیده است. ترامپ میتواند اشتباهات آیزنهاور و بوش را تکرار کند. آمریکا مانند اسرائیل به نمادی از بیعدالتی، بیقانونی، و بیاخلاقی تبدیل میشود. اگرچه جمهوری اسلامی نسبت به مردم خودش بسیار بد عمل کرده است – و من یکی از منتقدان سرسخت آن بوده و هستم – اما آغازگر این جنگ نبوده است.
تجاوز اسرائیل به خاک ایران از هر زاویهای مطلقا محکوم است. اسرائیل اگرچه بلحاظ نظامی نسبت بههمسایگان و کشورهای خاورمیانه هر غلطی خواسته کرده، اما در سه حوزه حقوق، اخلاق و انسانیت به سختی شکست خورده و تحقیقا منفورترین کشور دنیاست. پای متجاوز را باید قطع و از خاک وطن دفاع کرد، اما با دو اصل: تقدم رضایت عمومی بر هر مطالبه حاکمیت، و رعایت مقدورات ملی. باید کمترین آسیب به ایران وارد شود. انرژی هستهای اگرچه حق مسلم ماست، اما منافع ملی و حفظ ایران بر آن مقدم است.
در سنت ایمانی بهار عبادت ماه رمضان است. نزول نخستین آیات کلام خدا بر قلب پیامبر در این ماه رخ داده است. قلبمان را غبارزدایی کرده و جانمان را آماده حضور در ضیافت سالانه خداوند میکنیم. ماه رمضان ماه آشتی با خداوند، گفتوگو با او، بهترین فرصت برای آدم شدن و پیدا کردن خودمان است. روزه از اسباب ترقی به سوی خداوند است. هر کسی به اندازه ظرفیت و همت خود روزه میگیرد: روزه عوامانه، روزه خواص، و روزه سالکان. امسال قِران سعدین است، تلاقی نوروز و ایام قدر.
سید ابراهیم نبوی از دوستان بامرام دوره آرمانخواهی و مبارزه دانشجویی بود. علیرغم خلق آثار ارزشمند هنری و سیاسی، زندگیش به سختی میگذشت، اما هرگز حاضر نشد قلمش را بفروشد. به این «شرافت قلم» باید سر تعظیم فرود آورد. این لکه ننگ از دامان جمهوری اسلامی پاک شدنی نیست که نویسنده هنرمند، ایراندوست و چیرهدستی همانند داور زیر رنجی که به او تحمیل شد، شکست، دق کرد، و جان خود را گرفت. همچنان که اعدام، حصر، حبس، و سانسور سیاستی شکستخورده است، خودکشی هم یقینا راه حل هیچ مشکلی نیست.
چهار کتابی که اخیرا از سوی نشر اندیشههای نو در آلمان منتشر شده بود همزمان با ۲۹ آذر پانزدهمین سالگرد درگذشت استاد منتظری برای استفاده مجانی هموطنان عرضه میشود. حکمتستیزی و بیاخلاقی: مجموعه آثار آقا علی مدرّس (کار مجمع عالی حکمت اسلامی) در بوتهی نقد. مجموعه استیضاح خبرگان و رهبران جمهوری اسلامی (۱۳۷۰-۱۳۶۱)، دفتر اول: نورافشانی بر تاریکخانهی خبرگان: نظارت در نطفه خفهشده و فاجعهی جداکردن مرجعیت از رهبری! دفتر دوم: دوران معاضدت و معاونت: مناسبات خمینی و منتظری (تا شهریور ۱۳۶۵)، حقالناس: اسلام نواندیش و حقوق بشر (ویرایش دوم).
اگر کمکهای بیقید و شرط آمریکا بهاسرائیل، اسرائیل را «نیروی نیابتی» نمیکند، چرا کمکهای ایران به مبارزان فلسطینی و لبنانی، آنها را «نیروی نیابتی» بکند؟! یک بام و دو هوا. حمایت از مظلومیت فلسطین و مبارزه با صهیونیسم هرگز بهمعنای درستی شیوه مواجهه جمهوری اسلامی با شهروندانش نیست. این دو امر از یکدیگر جداست. حکومتی که بهشهروندان خود «ظلم» کرده باشد، اخلاقا نمیتواند برای رفع ظلم در سطح بینالمللی اقدام کند. چراغی که خانه رواست، مسجد حرام است. از عرش آرمانهای بلندپروازانه «امتگرایی» به فرش واقعگرایی «ملتسامانی» پائین بیایید.
بهدلیل انتشار دو مقاله در نقد رهبری متهم به«ارتکاب اعمال خلاف مصالح نظام» شدم. اتهامنامهها بعد از انقضای مهلت دفاع برایم ارسال شد! خبر اخراجم از مؤسسه «دو ماه قبل از صدور!» منتشر شد. غلامرضا اعوانی رئیس مؤسسه حاضر به امضای حکم اخراجم نشد. کامران دانشجو وزیر وقت علوم او را در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۹۰ عزل و عبدالحسین خسروپناه را بهریاست مؤسسه منصوب کرد. خسروپناه (دبیر فعلی شورایعالی غیرقانونی انقلاب فرهنگی!) در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۹۰ حکم «اخراجم از مؤسسه و انفصال دائم از خدمات دولتی» را امضا کرد.
پروفسور روی پرویز متحده مورخ آمریکایی ایرانیالاصل، ایرانشناس، و اسلامپژوه، دلش در شرق اسلامی خصوصا ایران میتپید و برای آگاه کردن خواننده غربی مینوشت. مهمترین کتابش «ردای پیامبر: دین و سیاست در ایران» (۱۹۸۵) به بسیاری زبانها از جمله عربی ترجمه شده، اما تا کنون به فارسی ترجمه نشده است! آخرین اثر منتشر شده متحده کتاب «زير سايۀ پيامبر: مقالاتی در تاريخ اسلام» (۲۰۲۳) است. ای کاش صاحب همتی این کتاب مهم را به فارسی ترجمه کند. درگذشت پروفسور متحده از مفاخر ایران بر بازماندگان، شاگردان و دوستانش تسلیت باد.
چهار عید بزرگ ما ایرانیان مسلمان شیعه: نوروز، فطر، قربان و غدیر خم. در هجدهم ذیحجه سال دهم هجری رسول خدا محمد مصطفی (ص) سمت و سوی اسلام بعد از خود را تعیین، و ولایت علی مرتضی (ع) را به مسلمانان اعلام کرد. معنای «مولی» در حدیث متواتر پیامبر دوست و ناصر نیست، ولیّ و سرپرست است. غدیر خم بسیار بزرگتر از جانشینی سیاسی پیامبر (ص) است. چند جریان در دوران معاصر به نماد اصیل غدیر خم جفا کرده اند: ولایی ها، اسلام انقلابی، اسلام قرآنی، و روشنفکری دینی تجدیدنظرطلب.
همچنان استبداد دینی، عدم جدایی نهاد دین از دولت، ولایت سیاسی فقیه در همه اقسامش، ناکارآمدی مدیران ارشد، و فساد نهادینه را از موانع رشد و تعالی ایران و جمهوری اسلامی را اصلاحناپذیر میدانم. در عین خدا قوت به فعالان سیاسی، روند نزولی رو به صفر پرداختن من به امور سیاسی روزمره به روال سال گذشته ادامه مییابد. میخواهم باقیمانده عمرم را متمرکز در امور علمی و دانشگاهی کنم. مصاحبه با رسانههای فارسیزبان و رسانههای بینالمللی در امور سیاسی روزمره، حضور در شبکههای اجتماعی و سخنرانیهای فارسی کاهش خواهد یافت.
در سنت ایمانی بهار عبادت ماه رمضان است. قلبمان را غبارزدایی کرده و جانمان را آماده حضور در ضیافت سالانه خداوند میکنیم. روزه از اسباب ترقی به سوی خداوند است. هر کسی به اندازه ظرفیت و همت خود روزه میگیرد، یکی به روزه عوامانه اکتفا میکند. یکی به مراتبی از روزه خواص صعود میکند و هر سال پله ای بالاتر میرود، و یکی هم به روزه سالکان تقرب پیدا میکند. ماه رمضان بهترین فرصت برای آدم شدن و پیدا کردن خودمان است. ماه رمضان ماه آشتی با خداوند است.
در آستانه چهلمین روز درگذشت پدرم. روایت اول: روایت صوتی تصویری علیرضا کدیور از پدربزرگش: وفای بیهمتا، بر اساس آرشیو عکسهای شخصی و خانوادگی، نمایش دادهشده در مراسم ترحیم تهران. روایت دوم: روایت منظوم نورالدّین میرفخرایی: با قلم و دفتر و کتاب و کتابت / شد سپری جمله صبح و شام کدیور. عاشقی و مهر بود مشی منوچهر/ خواجه خبر داد از دوام کدیور. با لب خندان به سوی خالق خود رفت / شاد خداوند از ابتسام کدیور. خواهی اگر حال آن نماد نجابت / گویم رضوان بوَد مقام کدیور.
از جانب سرکار مادرم، خود و دیگر اعضای خانواده وظیفه می دانم از کلیه شخصیتهای فکری، دینی، اجتماعی، مدنی و سیاسی، آشنایان و دوستانی که در مراسم تشییع و تدفین مرحوم پدرم منوچهر کدیور در شیراز و مجالس ترحیم در شهرهای شیراز، فسا و تهران شرکت کردند، یا با ارسال پیام تسلیت کتبی و شفاهی خصوصی یا انتشار پیام تسلیت در شبکه های اجتماعی و گاه مطبوعات بر این بنده و دیگر اعضای خانواده منت گذاشتند صمیمانه تشکر کنم. خداوند رفتگان همگی را رحمت کند.
پدرم منوچهر کدیور دار فانی را وداع گفت، و به سرای باقی شتافت. با عزت و شرافت زیست و با سکینه و طمأنینه به محضر حق شتافت. او معلم من در سه ارزش بنیادین خردورزی، دینداری و آزادگی بود. در هر دو زندان قبل و بعد از انقلاب بزرگترین پشتیبان پسرش بود. به زادگاهش فسا و کشورش عشق می ورزید. نُه کتاب از او به یادگار مانده است، از جمله خاطراتش «از روزگار گذشته حکایت»، در دو جلد. خدایش رحمت کند و در کنف مغفرت و رضوان خود مأوایش دهد.
نمیتوان با برچسبِ ناچسبِ «تکفیرگری» اذهان را از «نقد ساختاری» منحرف کرد. عبدالکریم سروش حتی بر اساس موازین فقه سنتی قابل تکفیر نیست، و هرگز تکفیر هم نشده است. وی – که در تخریب منتقدانش شهره است – تا کنون چهار دور به کدیور افترای تکفیر خود را زده است. مطابق مستندات گاهشمار، کدیور بهدعاوی وی در سه دور قبلی بهطور مستدل و محترمانه پاسخ داده است. در دور چهارم – که منشأ آن نامشخص است – سروش «سقوط اخلاقی» خود را بهنمایش گذاشته است. «وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا»
در روز هجدهم ذیحجه سال دهم هجری رسول خدا محمد مصطفی (ص) سمت و سوی اسلام بعد از خود را تعیین کرد، و ولایت علی مرتضی (ع) را به مسلمانان اعلام کرد. معنای مولی در عبارت پیامبر دوست و ناصر نیست، ولیّ و سرپرست است. غدیر خم بسیار بزرگتر از جانشینی سیاسی پیامبر (ص) است. چند جریان در دوران معاصر به غدیر خم ضربه زده اند: ولایی ها، اسلام انقلابی، اسلام قرآنی، و روشنفکری دینی تجدیدنظر طلب. عید سعید غدیر خم بر محبان اهل بیت پیامبر مبارک باد.
اگر خفقان و سانسور مانع از نشر کاغذی آثار قابل در ایران شدهاست، در زبان انگلیسی لوُید ریجن پژوهشگر دانشگاه گلاسکو به معرفی قابل همت گماشته است. در کتاب «حجاب: دیدگاههای سه حوزوی مدرن ایرانی» دیدگاههای مرتضی مطهری (وجوب حجاب)، احمد قابل (استحباب حجاب)، و محسن کدیور (وابستگی حجاب به مقتضیات زمان و مکان) بررسی شدهاست. در تک نگاری «احمد قابل و تفکر اسلامی معاصر: شریعت عقلانی در ایران قرن بیست و یکم» ریجن وی را به عنوان یکی از چهره های جسور نواندیشی دینی در ایران معرفی کردهاست.
عید رمضان آمد و ماه رمضان رفت / صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت. عید بر عاشقان مبارک باد! / عاشقان! عیدتان مبارک باد. عید آمد به کفْ نشان وصال / عاشقان! این نشان مبارک باد. امکان رؤیت هلال ماه رمضان بر اساس محاسبات معتبر علمی در یکی از مناطق کره زمین با چشم غیر مسلح برای دیگر مناطق معتبر است. امروز جمعه ۱ اردیبهشت ۱۴۰۲، ۲۱ آوریل ۲۰۲۳، اول شوال ۱۴۴۴ عید سعید فطر است. فطریه خود را مستقیما به فقرا/ مراکز خیریه بپردازیم.
دکتر رضا یوسفیان آزاده آزادی خواه، عبد صالح خداوند و پزشک متخصص ارتوپد در سن ۵۵ سالگی جان به جان آفرین تسلیم کرد. در زندگی کوتاه خود سه انتخاب بزرگ کرد: دفاع از میهن در نوجوانی و هشت سال اسارت؛ مشی اصلاحطلبی سیاسی در دوران نمایندگی شورای شهر و دوره ششم مجلس شورا؛ امضای نامه تاریخی اردیبهشت ۱۳۸۱ به مقام رهبری: «تسلیم اراده ملت شوید و تا دیر نشده جام زهر را بنوشید. با مردم آشتی کنید.» یوسفیان و دیگر امضاکنندگان این نامه رد صلاحیت شدند! حق با یوسفیان است.