نسبت دین و سیاست: مطالعۀ تطبیقی آراء مهندس بازرگان و آقای طباطبائی

طباطبایی و بازرگان هر دو حیات مؤمنانه و درد دین داشته‌اند، اخلاقی زیسته‌اند، به قرآن عنایت خاص داشته‌اند، تعالیم اجتماعی اسلام را مورد توجه ویژه قرار داده‌اند، هیچ‌کدام به ولایت فقیه باور نداشته‌اند، هر دو منتقد جمهوری اسلامی و مشی سیاسی و دینی آقای خمینی بوده‌اند. بازرگان در تمام طول زندگی به این اصول در نسبت دین و سیاست پابند بود: دفاع از حکومت دموکراتیک و مبارزه با استبداد در تمام ابعاد آن از جمله استبداد دینی. حکومت اسلامی به معنای حکومت روحانیون یا «ولایت فقیه» قابل پذیرش نیست.

تبریک پیروزی مقدماتی

نهایی شدن یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، پایان فوری جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان، و رفع محاصره دریایی ایران را به فال نیک می‌گیریم. امیدوارم آمریکا به تعهدات خود وفادار بماند. این پیروزی مقدماتی را که به بهای سنگینی به‌دست آمد، به ملت، دولت و نیروهای مسلح ایران تبریک می‌گویم. خداوند مردم منطقه بلکه جهان را از کید اسرائیل و صهیونیسم محفوظ بدارد. امیدوارم در فضای صلح و آرامش پساجنگ، جمهوری اسلامی دیون بسیار سنگین خود را به ملت بزرگوار ایران ادا کند.

نقش محمد (ص) در تکوین وحی

سخنرانی آنلاین در جلسه حضوری انجمن ‌مباحثات ‌قرآنی قم، چهارشنبه ۲۷ خردادماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۳۰، «نقش محمد (ص) در تکوین وحی: تحلیل انتقادی دیدگاه فضل الرحمن»: «وحی لفظی» قرآن به‌عنوان «کلام خدا»؛ وحی یعنی «الهام» کلام خدا به قلب پیامبر؛ «روح»‌ عامل «درونی» وحی؛ انکار «تکلم مستقیم خداوند» با پیامبران؛ پیوند وحی با عالم امر، لوح محفوظ و امّ‌الکتاب؛ رویکرد «روان‌شناختی» به انتقال کلام خدا به «قلب» پیامبر؛ قرآن تماماً کلام خدا و در عین حال تماماً کلام محمد (ص)؛ و لزوم آشکارکردن همه حقایق دینی برای همگان.

ذکر خیر محمداسحاق فیاض

آقای محمد اسحاق فیاض یکی از فقهای برجسته حوزه علمیه نجف اشرف و مرجع تراز اول شیعیان بود. حلقه وصل من با مرحوم فیاض کتاب «محاضرات فی اصول الفقه» ایشان است. فیاض یک اصولی تراز اول، صاحب «المباحث الاصولية» از تفصیلی‌ترین کتب اصولی امامیه، یکی از ممتازترین فقهای «موضوع‌شناس» معاصر بود، وعلاوه بر قوّت فقهی، اهتمام ایشان به «مسائل مستحدثه» و یافتن راه حل برای آنها شاخص می‌باشد. درباره حقوق زنان قائل به تساوی حقوقی در حوزه عمومی و جواز تصدی بسیاری از مناصب سیاسی و قضایی برای زنان بود.

عید سعید غدیر خم مبارک باد

چهار عید بزرگ ما ایرانیان مسلمان شیعه: نوروز، فطر، قربان و غدیر خم. در هجدهم ذیحجه سال دهم هجری رسول خدا محمد مصطفی (ص) سمت و سوی اسلام بعد از خود را تعیین، و ولایت علی مرتضی (ع) را به مسلمانان اعلام کرد. غدیر خم بسیار بزرگتر از جانشینی سیاسی پیامبر (ص) است. ولایت در غدیر خم «ولایت اعتقادی» است، حال آن‌که ولایت در ولایت فقیه «ولایت فقهی» است. چند جریان در دوران معاصر به نماد اصیل غدیر خم جفا کرده‌اند: ولائی‌ها، اسلام انقلابی، اسلام قرآنی، و روشنفکری دینی تجدیدنظرطلب.

روز عرفه و عید قربان مبارک باد

شب و روز عرفه (نهم ذی حجه) یکی از اوقات ممتاز عبادت در تقویم مؤمنان است: قطع تعلق به دنیا، تقرب به خداوند و راز و نیاز. روز عرفه مقدمه عید قربان است: فدا کردن عزیزترین‌ها برای رسیدن به مقام قرب خداوند. عید قربان یا اضحی (دهم ذیحجه) بر همه مسلمانان مبارک باد. این عید یادآور پاکبازی ابراهیم و جان‌بازی فرزند خداجوی اوست. درود خدا بر هر دو باد. خواهی که تو را کعبه کند استقبال / مایی و منی را به مِنا قربان کن.

ایران در جنگ پیروز شد، اما با بهایی سنگین

آمریکا و اسرائیل در تحقق دو هدف اصلی خود از جنگ علیه ایران ناکام ماندند، نه سرنگونی نظام محقق شد، نه تغییر بنیادینی در رفتار آن رخ داد. جنگ به تقویت انسجام داخلی ایران انجامید و روند اصلاحات دموکراتیک را به‌تأخیر انداخت. ایرانیان خود را در برابر انتخابی اجباری یافتند، میان دفاع از تمامیت ارضی کشور یا پیگیری مطالبات خود برای حاکمیت قانون و آزادی‌ها. اکثریت گزینه نخست را برگزیدند و دومی را به تعویق انداختند. ریشه تنش کشورهای خلیج فارس و ایران، پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه است.

تمدن ایران لقمه گلوگیری است که متجاوزان طمع‌کار را خفه خواهد کرد

مذاکره جای بده و بستان، و تحصیل مطالبات بیشتر به نفع منافع ملی است. "مسئله ایران" دو جنبه دارد: ۱) استقلال، تمامیت ارضی، پیشینه تمدنی و فرهنگی، زیرساخت‌های خدماتی، اقتدار قوای مسلح کشور، و صنایع خودکفای غیرنظامی و نظامی. هرگونه تفسیر انحصاری این دفاع جانانه به نفع نظام سیاسی مستقر مغالطه است. ۲) حاکمیت قانون، عدالت اجتماعی، آزادی‌، دموکراسی و رضایت‌مندی مردم، رعایت مطلق منافع ملی و تقدم آن بر هر تلقی فراملی. بخش بزرگی از مردم ایران در این جنبه، مطالبات انباشته‌شده‌ای دارند که با تلقی حاکمیت زاویه دارد.

چشم‌اندازی برای آینده ایران

کدیور نقدی نادر و از درون ارائه می‌دهد: هم در برابر امپریالیسم آمریکا و تجاوزگری اسرائیل می‌ایستد، و هم اقتدارگرایی جمهوری اسلامی را از دل الهیات شیعه به چالش می‌کشد. او مسیر زندگی خود را بازمی‌گوید — دستگیری‌اش هم در دوران شاه و هم در دوران جمهوری اسلامی — و توضیح می‌دهد که چگونه وعده انقلابی آزادی، دموکراسی، و عدالت تنها به‌گونه‌ای ناقص محقق شد. این گفتگو نگاهی ژرف است به اینکه چگونه قدرت، دین، شخصیت‌ها، و رقابت چشم‌اندازها در هم تنیده شده‌اند تا ایران را به آنچه هست تبدیل کنند.

بربریت مدرن «بازگشت به عصر حجر»

این جنگ بیش از آن‌که علیه جمهوری اسلامی باشد، علیه مردم ایران، تمامیت ارضی کشور، تمدن و فرهنگ آن بود. تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران جنگ بربریت مدرن علیه مردمی و کشوری است که از تسلیم شدن در برابر زور عریان، بی‌قانونی و بی‌عدالتی سر باز می‌زنند. این جنگ تأثیری بسیار منفی بر جنبش دموکراسی‌خواهی و آزادی‌طلبی مردم ایران داشته و آن را تا آینده نامعلومی به تعویق انداخته است. ایرانیان با قاطعیت از میهن خود دفاع می‌کنند، در حالی که همچنان منتقدان سرسخت نظام حاکم باقی می‌مانند.