بإسمه تعالی
صدوسیوسومین نشست #انجمنمباحثاتقرآنی [قم]
روز چهارشنبه ۲۷ خردادماه ۱۴۰۵ [۱۷ ژوئن ۲۰۲۶]، ساعت ۱۷:۳۰ [۱۰ صبح به وقت شرق آمریکا] با عنوان «نقش محمد (ص) در تکوین وحی: تحلیل انتقادی دیدگاه فضل الرحمن» با ارائه دکتر محسن کدیور برگزار خواهد شد.
حضور و مشارکت فعال اعضای گرامی و سایر پژوهشگران و علاقهمندان موجب ارتقای علمی این نشست خواهد بود.
این نشست به صورت آنلاین [https://meet.google.com/cxy-irsq-rez] نیز قابل پیگیری خواهد بود.
سخنران محترم چکیده بحث خود را چنین عنوان کردهاند.
نقش محمد (ص) در تکوین وحی: تحلیل انتقادی دیدگاه فضل الرحمن
فضلالرحمن (۱۹۸۸-۱۹۱۹) استاد پاکستانی دانشگاه شیکاگو یکی از متنفذترین روشنفکران دینی و متفکران بینالمللی اندیشه اسلامی معاصر است. او صاحب دو رای بدیع در مورد قرآن است: یکی روش فهم و تفسیر قرآن – که بسیار باارزش است – و غالبا فضلالرحمن به این رأی شناخته میشود. این رأی مورد بحث این گفتار نیست. دیگری پژوهش وی دربارهی «ماهیت وحی» که کمتر شناخته شده و کمتر مورد بحث قرار گرفته است. معرفی این رأی و تحلیل انتقادی آن در مقایسه با آراء سید محمد حسین طباطبایی (۱۹۸۱-۱۹۰۴) صاحب المیزان موضوع این گفتار است. این دو متفکرِ تقریبا همعصر ظاهرا از آرای یکدیگر بیخبر بودهاند. فضلالرحمن به انگلیسی مینوشته و طباطبایی به عربی و فارسی.
«چیستی وحی» یکی از دغدغههای دیرینه فضلالرحمن بوده است، که با کتاب «نبوت در اسلام: فلسفه و اعتقاد رسمی» (۱۹۵۸) آغاز میشود. او در کتاب مهم «اسلام» (۱۹۶۶) نوشت: قرآن بهطور کامل «کلام خدا»ست و هم، به معنای عادی، بهطور کامل «سخن محمد». فضلالرحمن در عین اینکه قرآن را «کلام ناب الهی» میداند، به همان اندازه بر این باور است که«با ژرفترین لایههای شخصیت محمد بن عبدالله (ص) در پیوند است»، بهگونهای که این رابطه را نمیتوان بهصورت مکانیکی همچون «ضبط صوت» درک کرد. به عبارت دیگر او برای شخصیت بشری پیامبر «فاعلیت و مدخلیت» در روند وحی قائل است.
فضلالرحمن در مقاله «وحی الهی و پیامبر» (۱۹۷۸) مدعاهای کتاب «اسلام» را شفافتر تبیین نموده با نقل قولهایی از رویکرد روانشناختی شاه ولیالله دهلوی و اقبال لاهوری بر مدعای خاص خود تاکید کرده است. کتاب «مضامین اصلی قرآن»، (۱۹۸۰) مهمترین کتاب فضلالرحمن در تبیین نظر خاص وی در باب روش فهم قرآن است، که البته اشاراتی نیز به بحث چیستی وحی دارد.
رئوس دیدگاه فضلالرحمن درباره وحی که در این گفتار مورد تحلیل انتقادی و بحث تطبیقی با طباطبایی قرار میگیرد به شرح ذیل است: «وحی لفظی» قرآن بهعنوان «کلام خدا»؛ وحی یعنی «الهام» کلام خدا به قلب پیامبر؛ «روح» عامل «درونی» وحی؛ انکار «تکلم مستقیم خداوند» با پیامبران؛ پیوند وحی با عالم امر، لوح محفوظ و امّالکتاب؛ رویکرد «روانشناختی» به انتقال کلام خدا به «قلب» پیامبر؛ قرآن تماماً کلام خدا و در عین حال تماماً کلام محمد (ص)؛ و لزوم آشکارکردن همه حقایق دینی برای همگان.
