یادداشت

منزلت عقل از زبان امام کاظم

مجموعه احادیث به جا مانده از امام کاظم (ع) ( ۱۲۸ مدینه - ۱۸۳ کاظمین) تحت عنوان مسند الامام الکاظم (ع) به سه جلد می رسد، که ۴/۲٪ (چهار و دو دهم درصد) مجموعه احادیث موجود از ائمه اهل بیت (ع) است. یکی از احادیث امام کاظم حدیث در منزلت عقل به روایت هشام است: خدا بر مردم دو حجت دارد: حجت آشکار و حجت پنهان؛ حجت آشکار رسولان و پیغمبران و امامانند (علیهم السلام)، و حجت پنهان عقل است. کسی که عقلش کاملتر است مقامش در دنیا و آخرت…
HMouK
۱۳۹۶/۰۲/۰۲
اصول فقه

محدوده‌ی ادراک حسن و قبح ذاتی افعال

عقل انسانی حسن و قبح ذاتی افعال را فی الجمله تشخیص می دهد نه بالجمله، یعنی حسن و قبح برخی افعال یقینا توسط عقل آدمی قابل تشخیص است. عقل آدمی هر جا حسن و قبح فعلی را تشخیص داد حجت است و لازم العمل، اما اثبات نشده است که حسن و قبح همه‌ی افعال را با جزئیاتش ما می توانیم درک کنیم. اینکه حسن و قبح کلیه‌ی افعال غیرعبادی با جزئیاتشان توسط عقل مستقل قابل درک است نیز از جمله اموری است که برهانی برآن اقامه نشده است. در میان…
HMouK
۱۳۹۲/۰۶/۲۴
اصول فقهعبادات و مناسک

عبادات، احکام امضائی و عقل

پرسش اول: موضوع/ مصداق احکام عبادی و غیر عبادی به تفکیک چیست؟ پاسخ: عبادت عملی است که صحت آن متوقف بر قصد قربت است و ریا و برای غیر خدا انجام دادن آنرا باطل می کند و نیاز به اعاده دارد. در فقه عبادات عبارتند از: طهارت، نماز، روزه، اعتکاف، حج، عمره، زکات، خمس، امر به معروف و نهی از منکر و جهاد. امور غیر عبادی که اصطلاحا به آنها معاملات گفته می شود از قبیل عقود و ایقاعات و احکام همانند ازدواج و طلاق و خوردی ها و آشامبدنی…
HMouK
۱۳۹۲/۰۳/۱۲
اصول فقه

حدود عقل در مسائل شرعی

مکلفی که در مسائل دینی صاحب نظر (مجتهد) نیست، در تشخیص موضوعات و در احکام غیر الزامی شرعی (غیر وجوب و غیرحرمت) مجاز است به عقل خود مراجعه کند.
HMouK
۱۳۹۱/۱۰/۱۳
اصول فقه

کشف عقلی ملاک احکام شرعی

عقل انسان توان درک «ملاک بعضی احکام حوزه‌ی معاملات» را داراست. در اینگونه احکام اگر با «عقل قطعی» اثبات شد که به دلیل تغییر شرائط زمانی مکانی حکم دیگر عادلانه نیست، معنایش منسوخ شدن حکم و عدم اعتبار آن در شرائط جدید است، به عبارت دیگر هیچ حکم شرعی نمی تواند ظالمانه باشد. در حوزه‌ی عبادات عقل قطعی در غیر از اصل حسن طاعت حکمی ندارد. در برخی احکام معاملات از قبیل بعضی احکام ماکولات و مشروبات و منکوحات عقل قطعی حکمی ندارد. واضح است که هرجا عقل قطعی حکمی…
HMouK
۱۳۹۱/۱۰/۱۳
امامت و خلافت

جایگاه حدیث غدیر خم در نظریه‌ی علمای ابرار

در نظریه‌ی علمای ابرار امامت منصبی منصوص است، مراد از نص، نص امام قبلی است و در مورد امام اول نص رسول الله (ص). اما نصب الهی در مورد ائمه از جمله علی بن ابی طالب (ع) و نیز نص و نصب نبوی در مورد تمام ائمه (ع) نیازمند ارائه‌ی ادله‌ی قطعی یقینی است. مفاد متواتر حدیث غدیر تنها نص نبوی را بر ولایت علوی اثبات می کند. حدیث غدیر خم در این نظریه از جایگاهی رفیع برخوردار است.
HMouK
۱۳۹۱/۰۹/۰۳
سخنرانی

مجاهدت های علمی مرحوم احمد قابل

رویکرد دین پژوهانه‌ی احمد قابل نواندیشی در اجتهاد سنتی به شیوه‌ی متن محور و حاکم کردن عقل مشترک جمعی عرفی عصری بر شریعت و اقبال به روایات و فتاوای مغفول و شاذ به شرط سازگاری با فرهنگ زمانه است. اولا او یقینا نواندیش است، آراء متفاوت و فتاوای تازه ای دارد، مبانی جدیدی در مقایسه با معاصران خود دارد. ثانیا او صریحا در مکتوبات خود به کافی بودن منابع اصلی دین یعنی کتاب و سنت و عقل و نیز مجموعه‌ی آراء و فتاوای عالمان و فقیهان گذشته اشاره کرده و…
HMouK
۱۳۹۱/۰۸/۰۹
مقالهبخش پنجم: اسلام و مردم‌سالاری

اسلام و دموكراسی، سازگاری یا ناسازگاری؟

-  ضوابط دو تلقي از اسلام -  ضوابط دموكراسي -  اسلام و دموكراسي -  اصل اول: اسلام و نظارت همگاني -  اصل دوم: اسلام و برابري سياسي -  اصل سوم: امكان تصميم‌گيري عمومي دربارۀ  مقررات و سياست‌ها   اسلام و دموكراسي، سازگاري يا ناسازگاري؟*   اسلام يكي از اديان زندۀ  جهان معاصر است و بيش از يك پنجم ساكنان كرۀ  زمين متدين به آن هستند. ازسوي ديگر دموكراسي نيز يكي از مطلوب‌ترين و رايج‌ترين شيوه‌هاي ادارۀ  سياسي در دنياي معاصر است، تا آنجا كه ميزان تحقق آن در هر جامعه‌اي…
kadivarad33
۱۳۸۸/۰۱/۱۴
مصاحبه تحلیلیمصاحبه

نوانديشي ديني طريق است نه موضوع

حق الناس (اسلام و حقوق بشر) اثر جديد محسن کديور توانست در اين وانفساي بازار کتاب مخاطبان خود را بيابد، به طوري که بعد از گذشت مدتي کوتاه چندبار تجديد چاپ شده است. متن کتاب شامل مقالاتي است که مولف در اين چند سال اخير منتشر کرده است. ما نيز پرسش هاي مربوط به اين کتاب را استخراج کرده و براي کديور ارسال کرديم و او نيز با صبر و تامل چنين پاسخ داد. --- -شما هم در بخش نخست کتاب (مقاله از اسلام تاريخي به اسلام معنوي) و هم…
kadivarad33
۱۳۸۷/۱۰/۰۸
مقاله

بازشناسی حق عقل شرط لازم سازگاری دین و حقوق بشر

مدافعان اسلام سنتی از موضعی پیشینی برای برون‌رفت از مخمصه ناسازگاری با حقوق بشر، باب «حقوق واقعی انسان‌ها» را می‌گشایند. حقوق واقعی انسان‌ها بخشی از مصالح نفس‌الامری است كه در وضع احكام شرعی از سوی خدای حكیم به‌طور كامل لحاظ شده ‌است. یگانه ‌راه معتبر شناخت این حقوق، مراجعه به وحی‌الهی است. درك همه‌جانبه مصالح و مفاسد خفیه امور جزئی و ریز از سوی عقل انسانی در حكم محال است. در اسلام سنتی، انسان هرچند بالقوه از گوهری شریف است اما بالفعل به میزانی كه به محور كرامت و شرافت…
adamin
۱۳۸۷/۰۹/۲۰
مقالهبخش اول: مبادی بحث اسلام و حقوق بشر

اصول سازگاری اسلام و مدرنيته

نوشتار دوم اصول سازگاری اسلام و مدرنيته مراد از سازگاري اسلام و مدرنيته اسلام تاريخي در مواجهه با مدرنيته اصول سازگاري اسلام و مدرنيته اصل اول: بازخواني متن دين بر اساس غايات متعالي آن اصل دوم: جايگاه رفيع عقلانيت در فهم دين اصل سوم: حق دائمي آزادي انتخاب سبک زندگي اصل چهارم: امکان قانون گذاري و خط مشي گذاري عمومي بر اساس ارزش هاي ديني     اصول سازگاری اسلام و مدرنيته تجدد فرهنگ غالب دوران ماست، به نحوي که تمامي فرهنگ ها و خرده فرهنگ ها را به نحوي…
kadivarad33
۱۳۸۷/۰۷/۰۱
مقالهنامه و بیانیهاخبار

”بازشناسي حق عقل، شرط لازم سازگاري دين و حقوق بشر” متن مقاله و اعتراض جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

• بازشناسي حق عقل، شرط لازم سازگاري دين و حقوق بشر •متن کامل مقاله• ، اردیبهشت 1386 • چکیده مقاله • متن سخنرانی ایراد نشده در همایش حقوق بشر دانشگاه مفید قم، 26 اردیبهشت 1386 ------------------------------------------ • نامه به نایب رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم 12 مهر 1386 1386 در پاسخ به مصاحبه با ايسنا در باره اعتراض جامعه محترم مدرسين حوزه علميه قم خطاب به مرجع محترم تقليد حضرت آيت الله العظمي موسوي اردبيلي در باره مقاله قرائت نشده اينجانب در همايش حقوق بشر دانشگاه مفيد • پاسخ…
kadivarad33
۱۳۸۶/۰۶/۰۹
مقالهسخنرانی

اسلام و دموكراسی، سازگاری یا ناسازگاری؟

اسلام و دموكراسی، سازگاری يا ناسازگاری؟*   اسلام يكي از اديان زندة جهان معاصر است و بيش از يك پنجم ساكنان كرة زمين متدين به آن هستند. ازسوي ديگر دموكراسي نيز يكي از مطلوب‌ترين و رايج‌ترين شيوه‌هاي ادارة سياسي در دنياي معاصر است، تا آنجا كه ميزان تحقق آن در هر جامعه‌اي شاخص توسعه يافتگي سياسي آن جامعه محسوب مي‌شود. غالب جوامعي كه مسلمانان در آن اكثريت دارند با شيوة دمكراتيك اداره نمي‌شوند. بيشك نازل‌بودن نرخ دموكراسي در جوامع يادشده معلول عوامل متعددي است. يكي از فرضيه‌هاي محتمل در اين…
adamin
۱۳۸۳/۰۹/۱۱
منابع علوم عقلی از ابتدا تا ۱۳۷۵، با همکاری محمد نوری، انتشارات روزنامه اطلاعات، تهران ۱۳۷۹، ۳۴۱۸ صفحه مأخذشناسی علوم عقلی

مأخذ شناسی علوم عقلی

کلیه‌ مآخذ چاپی‌ علوم‌ عقلی‌ از ابتدای‌ صنعت‌ چاپ‌ تا پایان‌ سال‌ ۱۳۷۵ هجری‌ شمسی‌ به‌ زبانهای‌ فارسی‌ و عربی‌ (اعم‌ از چاپ‌ ایران‌ و خارج‌ از ایران) در "ماخذشناسی‌ علوم‌ عقلی‌" معرفی‌ شده‌اند. زبانهای‌ اروپایی‌ و آسیایی‌ (در دو مورد ترجمه‌ از زبانهای‌ مبدا فارسی‌ و عربی (کتابشناسی‌ها و دائرالمعارف‌ها به‌ قلمرو فوق‌ اضافه‌ شده‌اند.
kadivarad33
۱۳۷۹/۰۴/۱۵
بخش دوّم : مبانى تصديقى ولايت

فصل بيست و سوّم: ادلّه عقلى محض بر ولايت فقيه

  فصل بيست و سوّم   ادلّه عقلى محض بر ولايت فقيه   مراد از دليل عقلى، دليلى است كه حداقل يكى از مقدمات آن عقلى باشد، لذا ادلّه عقلى - چه در فقه و چه در كلام - به دو قسم تقسيم مى شوند: قسم اول دليل عقلى مستقل و محض، و قسم دوم دليل عقلى غير مستقل يا دليل مركب از عقل و نقل. در قسم اول كليه مقدمات عقلى هستند و عقل بدون استناد به نقل يا هر منبع ديگرى مطلوب را اثبات مى نمايد. اما در…
kadivarad33
۱۳۷۷/۰۹/۰۱
بخش دوّم : مبانى تصديقى ولايت

فصل بيست و چهارم: ادلّه عقلى غيرمستقل بر ولايت فقيه

فصل بيست و چهارم ادلّه عقلى غيرمستقل بر ولايت فقيه مراد از ادله عقلى غيرمستقل مركب، ادله اى است كه حداقل يك مقدمه آنها عقلى است، در عين حال حداقل يك مقدمه آنها نيز نقلى است، يعنى ادله مركب از مقدمات عقلى و نقلى. با عنايت به اينكه نه عقل محض توانست ولايت فقيه بر مردم را اثبات كند نه نقل محض، مى بايد به ادله ملفّق از عقل و نقل رجوع كرد. از دليل عقلى غيرمستقل مركب، تقريرات مختلفى ارائه شده است، ما چهار تقرير را به ترتيب زمان…
kadivarad33
۱۳۷۷/۰۹/۰۱