تفسیر آیات

آیه‌ی نور و ظرائفش

خدا نور آسمانها و زمين است. زبان آیه آن چنانکه در انتهای ان تذکر داده شده است، زبان تمثیلی (مجازی و استعاری) است. مشبَّه خداوند است که مساوی نور است و وجه شبه ظهور و بروز و اظهار و ابراز است. آن چنان که نور بذاته ظاهر و مُظهر غیر است، خداوند نیز آشکار و ظاهر و بارز است و هرچه آشکار و بارز و ظاهر شود به اوست. نور الهی را اگر در سراچه‌ی جان انسان فرض کنیم، «مصباح» همان چراغ فطرت است، «زجاجه» و حباب قلب اوست، «مشکاة»…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۹
علوم قرآن

تحدی و اعجاز قرآن خارج از عصر نزول؟

پس از ۱۴ قرن هر کسی که این سه صفت محمد بن عبدالله (صداقت، امانت داری و امی بودن) را پذیرفته باشد «عقلا» می پذیرد که قرآن وحی الهی است. معجزه بودن قرآن یعنی اینکه محمد بن عبدالله از تولید آن شخصا «عاجز» بوده است و جز خدا کس دیگری نویسنده قرآن نیست. «تحدی» (به مبارزه طلبیدن برای ارائه‌ی مثل قرآن) مختص عصر نزول بوده است. برای مسلمانی لزومی به تداوم اعجاز نیست. همین که بپذیریم که محمد رسول خدا و قرآن کلام اوست کافی است.
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۹
اخلاق

مباهته خلاف شرع است

اگر چه در فقه بابی به نام «مباهته» وجود ندارد، اما برخی فقها با استناد به روایتی به جواز سبّ یا هجو یا غیبت فاسق بدعت گذار قائل شده اند. آنچه در این روایت امده باهتوهم به معنی مبهوت کردن با اقامه‌ی برهان است نه بهتان زدن. متاسفانه برخی فقهای دو قرن اخیر به جواز بهتان فتوی داده اند. سبّ (دشنام دادن)، هجو کردن، افترا، بهتان، تهمت به هر کسی حرام است چه مؤمن چه غیر مومن، چه مسلمان چه غیر مسلمان، چه صالح چه فاسق. اینگونه افعال حرام است…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
احکام جزائی

با عنوان «منافق» نمی توان کسی را شرعا مجازات کرد

آیات ۶۰ و ۶۱ سوره‌ی احزاب درباره‌ی منافقین صدر اسلام در مدینه است و تعمیم آن به دیگر دورانها موجه نیست. به لحاظ شرعی عنوان «منافق» فاقد بار حقوق جزائی است. افراد متخلف یا محارب هستند یا باغی. اعدام مخالفان جمهوری اسلامی با استناد به مجازات «محارب» صورت گرفته است نه منافق. به اعدامهای دهه ۶۰ اشکالات متعدد شرعی و حقوقی وارد است. استناد اعدامهای خلاف شرع دهه‌ی شصت به قرآن افترا به قرآن است، بلکه قرآن و اسلام بر خلاف چنین محاکمه های ظالمانه‌ای است .
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
احکام جزائی

قصاص حقّی در کنار خون بها و بخشش

قصاص حکمی قرآنی است، حکم موجود در تورات توسط قرآن امضا شده است. اصل قصاص به عنوان یک حق برای مَجنیُّ علیه یا اولیاء دم او در کنار دو گزینه‌ی دیگر خون بها و عفو مسلّم است، هر چند عفو بهترین گزینه است.
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
امر به معروف و نهی از منکر

امر به «معروف» و نهی از «منکر»

امر به معروف یعنی دعوت به کار درست عقلی یا شرعی و نهی از منکر یعنی بازداشتن از کار نادرست عقلی یا شرعی. به عبارت دیگر کلیه‌ی واجبات و محرمات مسلّم شرعی به ترتیب جزء معرف و منکر هستند، همچنانکه کلیه اموری که عقلا پسندیده یا ناپسند محسوب می شوند نیز به ترتیب در زمره‌ی معروف و منکر قرار می گیرند. لذا منحصر کردن معروف و منکر به واجبات و محرومات منصوص شرعی صحیح نیست. از هر وسیله‌ی مباح و مجاز برای تشویق به معروف و دور نگاه داشتن از…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
ارثحقوق زنانطلاق

دیه، ارث و حق زنان در زمان طلاق

تفاوت دیه‌ی زن و مرد مستند قرآنی ندارد. مستندات روایی آن متناسب با فرهنگ خاص حجاز در زمان اولیاء دین بوده است، با توجه به تغییر شرائط زمانه از جمله تغییر وضعیت فرهنگی و اجتماعی بانوان استناد به اینگونه احادیث صحیح نیست.در مورد ارث در مواردی سهم الارث بانوان نصف مردان است. اما در کنار ارث کمتر زنان در صورت ازدواج از نفقه و مهریه برخوردارند. اگر قرار است ارث مساوی باشد، نفقه و مهریه نیز حذف خواهد شد که معلوم نیست به نفع بانوان در بسیاری نقاط جهان باشد.…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
حقوق عمومی و ولایت فقیه

مأموران فاسد در صدر اسلام و اکنون

سیاست ورزی پیامبر (ص) غیر از آنچه به تعلیم خاص الهی صورت می گرفته بشری بوده است. کارگزاران ایشان نیز انسانهای جایزالخطایی بوده اند. سیاست ورزی ائمه (ع) نیز بشری بوده است. در میان کارگزاران پیامبر و نیز ائمه افرادی خطاکار یافت می شده اند. ما به محض اطلاع پیامبر یا امام علی از وقوع فساد توسط یکی از کارگزاران پس از تحقیق و یقین به تخلف مامور حکومتی وی مجازات می شده و از سمت خود عزل می شده اند.در حکومتهای منتسب به دین از جمله حکومت ولایی برخی…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
تفسیر آیات

مراد از بقیة الله قرآنی

مراد از بقیة الله در آیه‌ی ۸۶ سوره‌ی هود چیزی شبیه «الباقیات الصالحات» در آیه‌ی ۴۶ سوره‌ی کهف است. برخی روایات منقول از ائمه‌ی اهل بیت موجود در کتب اربعه و غیر آن بقیة الله را بر ائمه و مشخصا امام دوازدهم تطبیق کرده اند. این تطبیق برخاسته از نوعی توسعه در مفهوم بقیة الله از سرمایه یا سود حلال یا پاداش آنها به هر موجود نافعی است که مایه‌ی خیر بشر گردد. صحت این توسعه‌ی معنوی متوقف بر اعتبار روایات آن است. این احادیث مشکل سندی دارند.در نتیجه چنین…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
حجخمس

استطاعت، حج و خمس

۱- استطاعت حج در چیست ؟ پاسخ: توانایی مالی تامین هزینه رفت و برگشت و اقامت و مخارج زندگی عائله‌ی تحت تکفل در زمان سفر در حد متعارف و نیز توانایی بدنی برای سفر و نبودن مانع برای سفر حج را استطاعت می گویند.اگر این توانایی ها فراهم بود، فرد مستطیع است و حج بر او واجب است. ۲- در زمان فعلی ، استطاعت به زمان ثبت نام است ؟ یا زمان اعلام اسامی ؟ پاسخ: در نخستین سالی که مستطیع شد ثبت نام بر او واجب است. ۳- آیا…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
خدا

عقل، صفات خداوند و قاعده‌ی لطف

سوال من درمورد صفاتی است که از طریق براهین اثبات خدا ثابت نشدند ولی در قرآن و روایات آمده است مثلا صفت لطف که به دنبال آن وجوب نبوت بر خدا  نتیجه گیری می شود و صفات دیگر مثل بینا، شنوا، ناظر، رازق، کریم، رحیم و ... ضمنا اینکه گفته می شود "هر چیزی که انجامش برای خداوند ممکن باشد برايش ضروری است" را که به عنوان اثبات صفات کمالی به خداوند مطرح می کنند چگونه می توان ثابت کرد؟   پاسخ: الف. هیچیک از صفات خداوند تعبدی نیستند و…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
حقوق عمومی و ولایت فقیه

چند پرسش درباره‌ی ولایت فقیه

مرحوم استاد آیت الله منتظری در دیدگاه متأخرشان معتقد به ولایت فقیه در امور اجرائی نیستند و شأن فقیه اعلم را «نظارت» برامور تقنینیه می دانند. مرحوم آیت الله خمینی نخستین کسی است که ولایت مطلقه‌ی فقیه به معنای لزوم ولایت سیاسی مستقیم و بالمباشره‌ی فقیه قائل بوده و عمل کرده است. حدیث غدیر خم هیچ دلالتی به ولایت فقیه ندارد. ولایت فقیه فاقد هرگونه مستند معتبر عقلی و نقلی چه در قرآن، چه در روایات، و چه در اجماع فقهاست. مجلس خبرگان از دوره‌ی دوم به بعد با دخالت…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
ازدواج موقت

حدود ازدواج موقت بدون اطلاع والدین

در ازدواج موقت مادونِ روابط جنسی دختر و پسر رشید (در زمان ما بالاتر از ۱۸ سال) اطلاع والدین لازم نیست. مراد از روابط جنسی مجامعت و مقدمات آن از قبیل لمس، بوسه و در آغوش گرفتن است. مادونِ روابط جنسی یعنی معاشرت، گفت و گو و نگاه همسرانه.
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۸
حقوق زنان

تساوی شهادت زن و مرد

در اجتهاد مصطلح شهادت مرد عادل مطلقاً مسموع است. اما شهادت زن عادل یا اصلاً مسموع نیست یا تنها با انضمام به شهادت مرد پذیرفته می‌شود و تنها در چهار مورد بدون انضمام قابل قبول است اما در هرصورت شهادت دو زن معادل شهادت یک مرد است. یعنی درحوزه شهادت قضایی زن یا نصف مرد است یا اصلاً فاقد اعتبار است. دلیل رأی فوق آیه‌ی ۲۸۲ سوره‌ی بقره و روایات و اجماع ذکر شده است. در روش اجتهاد در مبانی و اصول جنسیت در اعتبار شهادت دخالتی ندارد. شهادت هر…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۲
خدا

شناخت خدا و پیامبر به اتکای یکدیگر

پرسش: چطور می شود به خدایی باور داشت که به واسطه‌ی پیامبر شناخته می شود و به پیامبری باور داشت که به واسطه ی همان خدا شناخته می شود؟ آیا این به نوعی دور باطل نیست؟   پاسخ: نه خدا به پیامبر شناخته می شود نه پیامبر به خدا. لذا دوری در کار نیست چه برسد به دور باطل. توضیح: خدا را با قلب یا عقلمان می شناسیم. تعالیم پیامبران الهی ارشاد به حکم عقل و تایید مشاهدات قلب است. به عبارت دیگر اصل وجود خدا را با فطرت خود…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۲
مرگ، برزخ و آخرت

امکان سالم ماندن اجساد مومیایی نشده‌ی برخی صالحان

پرسش: آیا گزارشهایی که بعضاً ارائه شده در خصوص سالم بودن برخی از اجساد علما نظیر مرحوم شیخ صدوق صحت دارد یا خیر؟ آیا چنین چیزی (سالم ماندن جسم بدون مومیایی شدن) امکان دارد؟   پاسخ: نپوسیدن اجساد صالحان (مومیایی نشده) توسط برخی افراد موثق حکایت و در برخی کتب معتبر مکتوب شده است. این امر ممکن است. موفق باشید محسن کدیور
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۲
تاریخ ائمهسیرۀ نبوی

تأملی دوباره درباره‌ی تعدد زوجات پیامبر و ائمه

ازدواجهای پیامبر در عصر خود وی امری غیرمتعارف شمرده نشده است. بسیاری از مردان با تعدد زوجات زندگی می کردند. در زندگی آنها نیز همزمان چندین زن اعم از آزاد و کنیز بوده است. تنها تفاوت تعداد زنان آزاد همزمان بین پیامبر و دیگر مردان است. اگر چه پیامبر در تعداد زوجات از امتیاز بیشتری نسبت به دیگر مردان برخوردار بوده، اما موازی آن تکالیف بیشتری هم در حوزه‌ی عبادات نسبت به دیگران دارد. به عنوان مثال قیام لیل و صلوة وتر برای همگان مستحب است، اما برای پیامبر واجب…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۱
امامت و خلافت

نظریه‌ی علمای ابرار یکی از دو نظریه‌ی تشیع

نخستین قائلان نظریه‌ی علمای ابرار اصحاب طراز اول ائمه‌ی هدی و سپس جمعی از علمای متقدم شیعه بوده اند. در پذیرش یا رد هر نظریه ای ادله‌ی آن را باید بررسی کرد، اینکه نتایج عملی آن چیست تابع دلیل است.مطابق نظریه‌ی علمای ابرار حجیت اقوال معتبر ائمه‌ی هدی (ع) در تبیین تعالیم نبوی به جای خود محفوظ است. سیره‌ی ائمه‌ی هدی (ع) سومین منبع معارف دینی است. نظریه‌ی علمای ابرار و نظریه‌ی ائمه معصومین دو نظریه در مدرسه‌ی ائمه‌ی اهل بیت یا مذهب شیعه‌ی جعفری است.
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۱
نقد آراء دینی

نقد آراء حجاب

سه نقد: طالب مؤذنی: تأملی در نظرات جدید کدیور در باب حجاب،حسین سوزنچی، بررسی نظر دکتر کدیور درباره حجاب شرعی، آل طیب: استاد همراه با شاگردان.
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۲۱
احادیث

مراد از تواتر حدیث غدیر خم

واقعه‌ی غدیر خم و خطبه‌ی پیامبر (ص) فی الجمله متواتر است اما متن آن با تمام جزئیات متواتر نیست. به نظر می رسد عبارت «من کنت مولاه فهذا علی مولاه» متواتر باشد.
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۱۸
آشامیدنی‌ها

حرمت نوشیدن مطلق مشروبات الکلی

نوشیدن مشروب الکی با هر درصدی از الکل ولو بسیار اندک شرعا حرام است. عباداتی از قبیل نماز و روزه و حج در حال مستی مقبول نیست. شرب خمر از گناهانی است که در ادله‌ی معتبر پرهیز موکد از آن را از مومنان خواسته شده است. اینکه برخی ملل توسعه یافته مشروب الکی می نوشند، دلیل جواز آن برای مسلمانان نیست. حتی اگر برخی نظرات پزشکی موید مصرف متعادل مشروب الکلی باشد، این هم باعث رفع حرمت مشروبات الکلی نمی شود. قرآن کریم علیرغم اذعان به وجود برخی منافع در…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۱۸
احادیث

نگاه فرودستانه و مردسالارانه به زن در احادیث

این منقولات نشان دهنده‌ی نگاه فرودستانه و جنسیتی و مردسالارانه به زن است. این نگاه غالب دوران پیشامدرن در جهان است و به شیعیان، مسلمانان، موحدان و شرقی ها محدود نمی شود، بلکه تفکری جهان شمول است. بسیاری از این روایتگران ذهنیت دوران خود را به عنوان حدیث به رسول و ائمه نسبت داده اند. برخی از این احادیث مخالف برخی موازین مسلم قرآنی هستند از قبیل آفریده شدن زن از دنده‌ی چپ مرد، یا لزوم عمل بر خلاف مشورت زنان، یا نادر بودن زن صالح. اکثر قریب به اتفاق…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۱۸
ازدواج

محرمیت فرزندخوانده؟

پرسش: آیا راهی برای محرم شدن با فرزندخوانده وجود دارد؟ با توجه به محدودیت‌هایی که در اسلام در ارتباط با نامحرم وجود دارد و مشقت‌هایی که خانواده‌ها باید در ارتباط با فرزندخوانده‌ی‌شان به این خاطر متحمل شوند به نظر می‌رسد که این مساله می‌تواند انگیزه‌ی انجام چنین عمل پسندیده‌ای را در خانواده‌های متدین بسیار کاهش می‌دهد. پاسخ: اگر فایده محرمیت جواز نگاه به سر و مو و گردن و از زانو به پائین و از آرنج به پائین زن و جواز کشف این مواضع باشد، در بحث پوشش این دو…
HMouK
۱۳۹۲/۰۲/۱۸