جمهوری اسلامی

آمریکا و اسرائیل در تحقق دو هدف اصلی خود از جنگ علیه ایران ناکام ماندند، نه سرنگونی نظام محقق شد، نه تغییر بنیادینی در رفتار آن رخ داد. جنگ به تقویت انسجام داخلی ایران انجامید و روند اصلاحات دموکراتیک را به‌تأخیر انداخت. ایرانیان خود را در برابر انتخابی اجباری یافتند، میان دفاع از تمامیت ارضی کشور یا پیگیری مطالبات خود برای حاکمیت قانون و آزادی‌ها. اکثریت گزینه نخست را برگزیدند و دومی را به تعویق انداختند. ریشه تنش کشورهای خلیج فارس و ایران، پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه است.

کدیور نقدی نادر و از درون ارائه می‌دهد: هم در برابر امپریالیسم آمریکا و تجاوزگری اسرائیل می‌ایستد، و هم اقتدارگرایی جمهوری اسلامی را از دل الهیات شیعه به چالش می‌کشد. او مسیر زندگی خود را بازمی‌گوید — دستگیری‌اش هم در دوران شاه و هم در دوران جمهوری اسلامی — و توضیح می‌دهد که چگونه وعده انقلابی آزادی، دموکراسی، و عدالت تنها به‌گونه‌ای ناقص محقق شد. این گفتگو نگاهی ژرف است به اینکه چگونه قدرت، دین، شخصیت‌ها، و رقابت چشم‌اندازها در هم تنیده شده‌اند تا ایران را به آنچه هست تبدیل کنند.

این جنگ بیش از آن‌که علیه جمهوری اسلامی باشد، علیه مردم ایران، تمامیت ارضی کشور، تمدن و فرهنگ آن بود. تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران جنگ بربریت مدرن علیه مردمی و کشوری است که از تسلیم شدن در برابر زور عریان، بی‌قانونی و بی‌عدالتی سر باز می‌زنند. این جنگ تأثیری بسیار منفی بر جنبش دموکراسی‌خواهی و آزادی‌طلبی مردم ایران داشته و آن را تا آینده نامعلومی به تعویق انداخته است. ایرانیان با قاطعیت از میهن خود دفاع می‌کنند، در حالی که همچنان منتقدان سرسخت نظام حاکم باقی می‌مانند.

«خبرنگاران از من می‌پرسند درباره شکست جمهوری اسلامی چه فکر می‌کنید؟ و من به آن‌ها می‌گویم: شما درباره شکست دموکراسی لیبرال در آمریکا چه فکر می‌کنید؟!» ایرانیان اکنون بیشتر از گذشته از جمهوری اسلامی، و قوای مسلح مدافع خاک وطن حمایت می‌کنند. ایران آماده‌ترین کشور برای دموکراسی در خاورمیانه است. هرچند جنبش دموکراسی و آزادی ایران آسیب بسیاری دیده است. کشور توسط سپاه پاسداران اداره می‌شود، نه توسط رهبر سوم. این تجاوز نظامی تندروهای ایرانی و سپاه را تقویت کرده است. نتانیاهو و ترامپ بنیادگرایی را در جهان گسترش می‌دهند.

وقتی در ایران بودم، خیلی‌ها به من می‌گفتند: “این‌طور حرف نزن. تو را تحمل نمی‌کنند.” من گوش ندادم. به زندان رفتم. اینجا هم خیلی‌ها به من توصیه می‌کنند: دولت اینجا را نقد نکن، به‌ویژه در مورد اسرائیل. آیا من مجازم همان‌طور که رهبر جمهوری اسلامی ایران را نقد می‌کنم، نتانیاهو و ترامپ را هم نقد کنم؟ نقد صریح کدیور از دولت کنونی، به‌ویژه به‌عنوان یک مهاجر از کشوری که غالباً در تضاد کامل با ایالات متحده تصور می‌شود، در فضای کنونیِ افول آزادی بیان در دانشگاه‌ها، جایگاهی منحصربه‌فرد دارد.

بسیاری از ایرانیان اکنون بر این باورند که جمهوری اسلامی قادر به حل مشکلات بنیادی کشور نیست. در حالی که توافق گسترده‌ای درباره آنچه مردم نمی‌خواهند وجود دارد، اجماعی درباره آنچه می خواهند شکل نگرفته است؛ امری که ضرورت برگزاری یک همه‌پرسی را برجسته می‌کند و آسیب‌پذیری در برابر مداخله خارجی را افزایش می‌دهد. در همه‌پرسی چهار گزینه مطرح خواهد بود: ولایت مطلقه فقیه، جمهوری اسلامی منهای ولایت فقیه، مشروطه سلطنتی، و جمهوری دموکراتیک سکولار. هسته اصلی اعتراضات اخیر اصیل، مردمی، عمدتاً مسالمت‌آمیز و ریشه‌دار در مطالبات مشروع مردم است.

کتاب «ولایت فقیه، حکومت اسلامی» آقای خمینی یک کتاب مهم در موزه تاریخ ملت ایران است: ۱) مانیفست اسلام سیاسی، ۲) تز ولایت فقیه، ۳) نگاه بسیط و ساده‌انگارانه نویسنده به مقوله سیاست و اجتماع، ۴) محصول این کتاب یعنی جمهوری اسلامی از دیدگاه اکثر مردم ایران موفق نبوده است. اگر همه‌پرسی در پیش داشته باشیم، بیش از هفتاد و پنج درصد مردم ایران این بار به جمهوری اسلامی نه خواهند گفت، و در حقیقت به این کتاب و به آرمان نویسنده‌اش است که دارند نه می‌گویند.